Egypte bestaat uit twee delen

kaart.jpg
Egypte ligt in Noordoost-Afrika en bestaat vrijwel uitsluitend uit woestijn: de immense Arabische woestijn in het oosten en de grimmige Libische woestijn in het westen. Dwars door dat onherbergzame landschap stroomt van zuid naar noord de Nijl. Die rivier heeft een totale lengt van zowat 6 300 km. Slechts de laatste 1 000 km daarvan lopen door Egypte zelf. In het zuiden vormt de eerst stroomversnelling de grens met Nubië. Even ten noorden van Caïro splitst de rivier zich in verscheidene arme, die ongeveer 200 km verder langs een wijdvertakte delta* in de Middellandse Zee uitmonden. Het Oude Egypte ligt tussen een zee, twee woestijnen en een stroomversnelling. Op beide oevers van het lange Nijldal, ook Opper-Egypte* genoem, ligt een smalle strook vruchtbare landbouwgrond. De breedte van die strook varieert van enkele meters tot 25 km. In de driehoekige delta, ook Neder-Egypte* genoemd, wordt het vruchtbare gebied steeds breder. De maximale breedte bedraagt bij de monding in de Middellandse Zee ongeveer 200 kilometer. De onherbergzame woestijn levert wel heel wat steensoorten die de constructie* van indrukwekkende bouwwerken mogelijk maakt. Kalksteen wordt bijvoorbeeld gebruikt voor de piramides. In de woestijn vinden de Egyptenaren ook koper en halfedelstenen*.

Zonder menselijk ingrijpen is in Egypte plantengroei bijna uitgesloten. Het land heeft dan ook een typisch woestijnklimaat. het regent er slechts zelden en de temperatuur stijgt er in de zomer regelmatig tot boven de 40°C. Door de lage luchtvochtigheid is een dergelijke temperatuur er gemakkelijker te dragen dan bij ons.

De Nijl: water breng leven

Elk jaar begint het peil van de Egyptische Nijl in juni langzaam te stijgen en in juli treedt de rivier buiten haar oevers. Die grote toename van het debiet* komt door tropische regens duizenden kilometers stroomopwaarts. Voor de Oude Egyptenaren zijn de overstromingen een echte weldaad: als het water in september begint te zakken en enkele weken later weer in de bedding stroomt, zijn de oevers bedekt met een laagje vruchtbaar rivierslib. Dat maakt het voor de boeren mogelijk om een rijke oogst binnen te halen, zonder enige andere vorm van bemesting. Ze moeten wel hun akkers voortdurend bevloeien met water uit de Nijl. Anders droogt de grond helemaal uit.

irrigatie.jpg

Soms stijgt het water van de Nijl echter niet hoog genoeg. Dan worden de verste velden onvoldoende of zelfs niet bevloeid en wordt er weinig slib afgezet. Een andere keer stijgt het water te hoog en volgt er een rampzalige overstroming, die de huizen en de graanschuren van de tempels laat onderlopen. Om de overstromingen te controleren is er een samenwerking nodig van grote groepen mensen. Zij bouwen dijken en graven kanalen. Zo slagen ze erin het water bij de jaarlijkse overstromingen gelijkmatig over het land te verdelen. Die samenwerking is vooral nodig in Opper-Egypte. Daar wordt voornamelijk van veeteeld en handel. Ook het papyrusriet is afkomstig van dat gebied.

De grote vruchtbaarheid van het Nijldal en de nood aan samenwerking zorgen ervoor dat het Oude Egypte uitgroeit tot een machtige staat met een hoogstaande cultuur.

ANIMATIE

De Nijl regelde het leven

De regelmatige overstromingen van de Nijl regelden het leven van de Egyptenaren. Zelfs hun kalender was opgesteld volgens de stand van de Nijl. Een jaar telde drie seizoen: de periode van de overstromingen, de tijd dat de grond vochtig was en de droge periode. Die seizoenen werden verdeeld in vier maanden van dertig dagen. Om gelijk te lopen met de zon werden daar nog vijf dagen aan toegevoegd.
Dit jaarlijkse rimte van de Nijl legde de taken en gewoonten van de omwonende vast. Bij lage waterstand, na de overstromingen, brak de ploeg- en zaaitijd aan. Met behulp van schepemmers en eenvoudige werktuigen werden kleine dijken en kanaaltjes aangelegd zodat het water gelijkmatig verdeeld kon worden om uiteindelijk ook de hogergelegen velden te bevloeien.

In het voorjaar, de droge periode, brak de oogsttijd aan. het graan werd met sikkels gamaaid en naar het hogergelegen dorp gevoerd. De graankorrels werden uit de aren getrapt door ossen, waarna de vrouwen ze steeds omhoog wierpen om ze te reinigen. Tenslotte werd de oogst door ezels weggebracht. In juli stroomde de Nijl opnieuw over en lagen alle landbouwwerkzaamheden stil. dan werden de boeren door de farao en de priesters voor andere taken opgeëist. In deze periode werd ondermeer aan de grote bouwprojecten, zoals de bouw van de piramiden, gewerkt.

De 'geschenken' van de Nijl

vijgen.jpgDe Egyptenaren verbouwden allerhande gewassen: granen, zoals tarwe en gerst voor het bakken van brood en het brouwen van bier, peulvruchten zoals linzen, erwten en bonen, groeten zoals ajuinen, rammenas en knoflook. Zij oogsten ondermeer vijgen, dadels, appels, peren en pruimen. Uit druiven werd wijn bereid en sesam olie uit getrokken. Zij domesticeerden* runderen, schapen, zwijnen, geiten, eenden en ganzen en hadden katten en honden als huisdieren. Ezels werden als lastdieren gebruikt. Visvangst en jacht zorgden voor afwisseling in de voeding, want vlees werd zelden opgediend omwille van de slechte houdbaarheid door de hitte.

vijgen

druiven.jpg

druiven


dadels.jpg
dadels

Naast deze planten- en fruitsoorten kenden men dankzij de Nijl ook het papyrusriet, dat in uitgestrekte moerassen van de delta welig groeide en tot 6 meter hoogte bereikte. Het werd gebruikt voor de productie van allerhande verbruiksartikelen: sandalen, stoelen, zeilen, matten, ... De wortels werden tot voedsel verwerkt, de stengels tot vlakke vissersboten samengebonden. Uit papysus werd ook schrijfmateriaal gemaakt.
Omdat alleen bij tempel- en grafbouwwerken harde en duurzame steen verwerkt werd, was het slijk uit de Nijl het meest gebruikte bouwmateriaal. Alle andere gebouwen, zelfs de koninklijke paleizen, werden opgetrokken uit baksteen. Deze broze steen heeft echter de loop der eeuwen niet weerstaan zodat we de Egyptische woning alleen uit grafmodellen kennen.

De rivier was ook een belangrijke verkeersader. Omdat de wind meestal uit noordelijke richting kwam verliepen zelfs de transporten stroomopwaarst vrij snel en probleemloos.